Luchtkwaliteit

• Huidige situatie:

• Stikstofdioxide (NO2) en Stikstofoxiden (NOx)

• Fijn stof (PM10)

• Ozon (O3)

• Carcinogenen

• Benzeen (C6H6)

Huidige situatie

Hieronder wordt achtereenvolgens de huidige situatie van de luchtkwaliteit in Nijmegen voor de stoffen stikstofdioxide (NO2) en fijn stof (PM10) in beeld gebracht. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de stoffen van de derde en vierde dochterrichtlijn -ozon en carcinogenen waarvoor de normen in de nabije toekomst van kracht worden. Tot slot zal aandacht besteed worden aan benzeen (C6H6) omdat hiervoor de norm binnenkort wordt aangescherpt en gemeenten hierover ook moeten gaan rapporteren. Op basis van beschikbare gegevens is in beeld gebracht in hoeverre in Nijmegen nu al aan deze streefwaarden kan worden voldaan. De stoffen koolmonoxide (CO), lood (Pb) en zwaveldioxide (SO2) staan er niet bij omdat hiervoor overal in Nederland aan de normen wordt voldaan. Voor de actuele situatie van de stoffen in Nederland link even door naar Het Landelijk Meetnet (RIVM).

Stikstofdioxide (NO2) en Stikstofoxiden (NOx)

Als je wilt weten of de luchtkwaliteit goed of slecht is kun je het beste beginnen met het meten van deze stof. Als er een grote concentratie van deze stof aanwezig is betekend het dat er waarschijnlijk meer schadelijke stoffen aanwezig zijn. Stikstofoxiden (NOx) ontstaan bij verbranding van fossiele brandstoffen en vormen een belangrijk element in de luchtverontreinigingproblematiek. Onder NOx wordt de som van stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO2) verstaan. Bij verbranding ontstaat met name NO. In de atmosfeer reageert NO onder invloed van zonlicht met ozon (O3), waarbij het gedeeltelijk wordt omgezet in NO2. Emissies worden doorgaans uitgedrukt als NOx. Immissies worden doorgaans uitgedrukt als NO2. Meer informatie over koolstofdioxiden is hier te vinden. Klik hier voor de actuele situatie van deze stof in Nederland.

Situatie in Nijmegen

Figuur 1

In de geldende regelgeving is bepaald dat de concentratie stikstofdioxide in de buitenlucht (immissie)

vanaf het jaar 2010 maximaal 40mg/m3 mag bedragen. Dit is een jaargemiddelde grenswaarde voor stikstofdioxide.  

In onderstaand figuur is de bijdrage van verschillende bronnen in Nijmegen aan de totale emissie stikstofoxide weergegeven.

Figuur 2

Figuur 1 geeft de mg/m³ aan stikstofdioxiden aan. Dit is de concentratie aan stikstof in Nijmegen. Zoals te zien is in deze figuur zitten we als gemeente Nijmegen nog niet op de juiste grenswaarde van het jaar 2010 dat moet dus daarvoor nog iets aan gedaan worden.

Bij de 2^e figuur wordt laten zien wat de bronnen (emissie) zijn van de stikstofoxiden. Wat blijkt is dat de grootste boosdoener verreweg de elektriciteitcentrales is. Maar in Nijmegen zijn ook het verkeer en de scheepvaart belangrijke veroorzakers van de emissie van stikstofoxiden. Een andere bron van uitstoot van stikstofoxiden is de verbranding van gas in verwarmingsinstallaties van huishoudens, glastuinbouw, dienstensector en kleine bedrijven. De uitstoot hiervan is zeer diffuus en neemt af doordat steeds meer gebruikt wordt gemaakt van hoge rendement ketels waarbij de NOx emissie laag is.

Fijn stof (PM10) 

Fijn stof (Particulate Matter) is een verzamelnaam voor fijne stofdeeltjes in de lucht. In het Besluit  Luchtkwaliteit is een norm opgenomen voor alle deeltjes kleiner dan 10mm (micrometer), de zogenaamde PM10-norm. Hieronder valt een verzameling aan natuurlijke (bijv. zeezout) en door de mens geproduceerde stoffen, zoals uitlaatgassen. Daarnaast wordt fijn stof ook in de atmosfeer gevormd uit andere stoffen zoals NH3 en SO2. Dit worden zogenaamde secundaire aerosolen genoemd. Klik hier voor de actuele situatie van deze stof in Nederland.

Situatie in Nijmegen

Net als bij de stikstofoxiden zie je dat hier (Figuur 3) ook de elektriciteitscentrales de grootste rol spelen. De emissie kan door milieumaatregelen die Elektrabel momenteel neemt echter fors afnemen. Buiten elektrabel levert met name verkeer, scheepvaart, enkele andere bedrijven en huishouden een significante bijdrage aan de fijnstof emissie in Nijmegen.

Figuur 3

Ozon (O3)

Ozon is in de hogere atmosferische lagen tussen 10 en 50 km hoogte - de stratosfeer- een onmisbare stof. Daar beschermt de ozon de aarde juist tegen te hoge straling van ultraviolet licht, afkomstig van de zon. Zonder ozon zou leven op aarde niet mogelijk zijn. Vandaar ook dat er mondiaal beleid is om stoffen die ozon in de hogere luchtlagen afbreken (zoals CFK’s uit spuitbussen) te verbieden. Dat geldt echter niet voor ozon die in de lagere luchtlagen tot op 10 km hoogte - de troposfeer- wordt gevormd. Op leefniveau draagt ozon bij aan luchtverontreiniging en is een onderdeel van smog. Ozon ontstaat uit Vluchtige Organische Stoffen (VOS) en stikstofoxiden (NOx) die onder invloed van zonlicht een chemische reactie vormen. VOS en NOx komen met name vrij door uitlaatgassen van wegverkeer.

Situatie in Nijmegen

Hoewel de gemeente Nijmegen geen verplichtingen heeft op het gebied van ozon is er wel informatie beschikbaar over het jaar 2003. Dit komt omdat in Nijmegen sinds 2003 een meetpunt staat van het RIVM waar ozon gemeten wordt. Hier werd in 2003 meer dan 35 dagen de streefwaarde overschreden, terwijl de norm maximaal 25 dagen is. Omdat 2003 zo’n extreem hete zomer kende, is dit waarschijnlijk een uitzonderingssituatie.

Carcinogenen

Zware metalen zoals cadmium (Ca), nikkel (Ni), arseen (As) en kwik (Hg) zijn deels afkomstig uit natuurlijke bronnen, zoals vulkanen. De emissie van de zware metalen die door de mens veroorzaakt wordt, is echter vanaf de vorige eeuw drastisch toegenomen. Daarnaast nemen de concentraties Polycyclische Aromatische Koolwaterstofverbindingen, kortweg PAK’s steeds verder toe. Al deze stoffen komen bij industriële processen, verbranding en wegvervoer vrij. Ze kunnen zich makkelijk door de lucht verplaatsen en kunnen schadelijke gevolgen hebben voor de mens en het milieu. Ze kunnen zelfs kanker veroorzaken of bevorderen, vandaar dat deze stoffen bekend staan als carcinogenen stoffen.

Situatie in Nijmegen

Midden jaren negentig hebben carcinogene stoffen in Nijmegen-West en Weurt voor veel onrust gezorgd. In dit gebied zijn in 1997, 1999 en 2001 metingen verricht naar de aanwezigheid van een aantal carcinogene stoffen in de lucht. Uit de onderstaande tabel blijkt dat de gemeten waarden onder de streefwaarden zitten en dat Nijmegen dus nu al aan de vierde dochterrichtlijn van de EU voldoet. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen en GGD blijkt dat het risico om ten gevolge van uitstoot door bedrijven in Nijmegen-West Weurt kanker te krijgen 1 op de 100 miljoen is. Dit is in gezondheidstermen een verwaarloosbaar risico. De concentratie van de verschillende stoffen voor een groot deel is te wijten aan de aanwezige achtergrondconcentratie. De bijdrage van industrie is zeer beperkt. De bijdrage van verkeer is voor cadmium en benzo(a)pyreen wel relevant. Wat verder opvalt is het grote aandeel dat huishoudens hebben in de emissie van benzo(a)pyreen. Dit komt doordat bij het stoken van kachels en allesbranders veel PAK’s vrijkomen.

Benzeen (C6H6)

Benzeen (C6H6) is een bestanddeel van benzine en komt in de lucht terecht door wegverkeer en industrie. Tegenwoordig wordt echter steeds minder benzeen toegevoegd aan benzine, waardoor de hoeveelheden benzeen in de lucht ook dalen. Vooral langzaam rijdende motorvoertuigen en voertuigen met een nog koude motor stoten grote hoeveelheden benzeen uit. Daardoor zijn vooral in parkeergarages grotere concentraties te verwachten.

Situatie in Nijmegen

Benzeem komt veel voor in het verkeer. Buiten wegen om kunnen verhoogde benzeenconcentraties ook voorkomen in en nabij parkeergarages. Na klachten van omwonenden van de parkeergarage in Zwanenveld zal in 2005 een onderzoek worden uitgevoerd naar de luchtkwaliteit in en rondom parkeergarages (d.m.v. metingen). Deze worden vergeleken met andere locaties in Nijmegen. Normen voor luchtverversingsinstallaties in parkeergarages zijn vastgelegd in het Bouwbesluit.